Een algoritme als baas?

Door Robbe

Technologie biedt tegelijk mogelijkheden en uitdagingen. De voorbije jaren is het gedrag van consumenten en van bedrijven sterk veranderd, en ook de komende jaren zal er nog veel veranderen. Maar over wat die verandering zal inhouden en of die evolutie ook positief is lopen de meningen sterk uiteen. Vaak vergeten we daarbij dat we zelf nog richting kunnen geven aan de toekomst. Scenariodenken kan ons helpen om met een frisse blik naar de toekomst te kijken.

Wanneer we over de toekomst spreken krijgen we vaak twee verhalen te horen. Voor de ene is de invloed van technologie op ons werk een doemscenario. De algoritmes worden de baas en de robots nemen onze jobs over. Een ander is dan weer optimistisch over alle mogelijkheden die deze evoluties ons zullen bieden. We hebben een rare fascinatie met deze toekomstbeelden. Of het nu negatief of positief is, waarom denken we zo snel in één absoluut scenario?

Kunnen we de toekomst tegenhouden?

Kort gezegd: nee. Dat technologie ook de komende decennia onze manier van werken zal veranderen staat buiten kijf. Hoe dat zal gebeuren staat echter niet in steen gebeiteld. De keuzes die we maken zullen mee richting geven aan de manier waarop de evoluties verder ontwikkelen. De impact van technologie kunnen we uiteindelijk dus nog zelf mee bepalen.

In veel doemscenario’s worden de huidige jobs vervangen door technologie. Dankzij artificiële intelligentie kan de ideale kandidaat voor een vacature gevonden worden, algoritmes kunnen de taken verdelen en bijhouden hoe mensen presteren. Denk bijvoorbeeld aan bezorgers wiens dag en route gestuurd wordt door een applicatie: de applicatie verteld hen waar hun volgende afleveradres is, hoe ze daar moeten geraken en kan bijhouden hoe snel of efficiënt ze hun werk doen in vergelijking met anderen. De app maakt een leidinggevende die de prestaties van zijn team bezorgers bijhoudt overbodig.

Zijn we in competitie of moeten we samenwerken?

Zullen we in competitie gaan of samenwerken met technologie?

Dit soort beeld gaat echter voorbij aan de verschillende mogelijkheden die technologie biedt. Dat we in competitie staan met technologie is maar één mogelijk scenario. Aan de andere kant van die as kunnen we samenwerking met technologie plaatsen. Door twee verschillende scenario’s tegenover elkaar te plaatsen kunnen we de voor en nadelen van beide afwegen. Waar technologie in het ene uiterste jobs vervangt, kunnen we ons ook een toekomst voorstellen waar we zullen samenwerken met de nieuwe technologie.

Onze job wordt daarbij niet vervangen, maar we worden er in ondersteund door de technologie. Op dat uiteinde van de as gebruikt de recruiter artificiële intelligentie om de resultaten van gesprekken aan te vullen of gebruikt de manager de verzamelde data om zijn team beter te laten samenwerken. De leidinggevende uit ons voorbeeld wordt niet langer vervangen, maar krijgt een ander takenpakket: hij houdt de routes en prestaties mee in het oog en biedt creatieve oplossingen aan bij problemen.

Is dat dan goed of slecht?

Voor beide uiteinden van de as kunnen we ons positieve en negatieve effecten inbeelden. Neem ons voorbeeld van de bezorger: De competitie met technologie kan er voor zorgen dat de menselijkheid uit het leidinggeven verdwijnt, dat iedereen tot voorbij zijn grenzen moet om mee te kunnen in het systeem. Of de efficiëntiewinst kan er net voor zorgen dat de bezorgers meer vrije tijd krijgen, er bespaart wordt op brandstof, ….

Ook aan de andere zijde van de as kan het samenwerken met technologie op een positieve of negatieve manier gebeuren. Het kan leiden tot inzichten en resultaten die noch de mens noch de computer op zichzelf zou kunnen bereiken: zo is ook de combinatie van een mens en computer voor één van die twee onverslaanbaar in schaak. Het kan er ook voor zorgen dat mensen uitvoerders worden van wat de technologie bepaalt zonder er zelf kritisch of creatief bij na te denken.

Voor elke wereld kunnen we een positief en negatief scenario bedenken

Om tot een coherent beeld te komen van deze uiteinden kunnen we voor elk uiteinde een positief en negatief scenario bedenken (hoe of vanuit welk perspectief we dit invullen kan uiteraard sterk verschillen). We krijgen dan twee scenario’s aan elke zijde van de as. Dat zijn natuurlijk simpele beelden die een extreem voorstellen, maar het helpt ons wel om met een open blik naar de toekomst te kijken: niet alleen zijn er verschillende richtingen om uit te gaan, deze richtingen dragen in zichzelf ook nog verschillende mogelijkheden met zich mee.

Een extra dimensie

Laat ons even een stapje terugnemen. De manier waarop technologie onze jobs gaat veranderen is natuurlijk niet de enige impact die we zullen ondervinden van technologie. Als we in de scenario’s die we nu hebben bepaalde factoren veranderen, komen we weer tot nieuwe beelden. Om deze te structureren kunnen we een tweede as toevoegen. De combinatie van deze twee werelden zorgt dat we vier werelden krijgen.

Afhankelijk van wat onze tweede as is, krijgen we vier heel verschillende werelden. Lijkt de manier waarop technologie gemaakt wordt een essentiële factor? Gaan innovaties er voor zorgen dat we op een andere manier met technologie zullen omgaan? Of gaan we net meer of minder belang hechten aan privacy?

Met een tweede as komen we tot vier werelden

Laat ons die laatste toepassen op ons voorbeeld van de bezorger. Wanneer privacy ook op de werkvloer aan belang wint, zal het niet zo vanzelfsprekend zijn om alle bezorgers te volgen en hun efficiëntie te meten. Men zal er goed moeten nadenken over welke data men wilt bijhouden en waarom, zodat ook de bezorgers hiermee akkoord kunnen gaan.

Wanneer privacy net minder belangrijk wordt kan men net meer data verzamelen en deze ook langer bijhouden. Dit kan er tegelijk ook voor zorgen dat er weinig wordt nagedacht over waarom bepaalde dingen gemeten moeten worden en wat men met al die gegevens wil doen. Zo bestaat het risico dat we door het bos van de data de bomen niet meer kunnen zien.

Deze twee scenario’s zijn natuurlijk anders wanneer we in competitie gaan of net samenwerken met technologie. Hoe speelt onze relatie met technologie mee in onze bereidheid om onze data te delen met net die technologie? Gaan we op een andere manier in competitie of net samenwerken wanneer we weten dat al onze handelingen bijgehouden kunnen worden of wanneer dit net niet kan?

Een open blik op de toekomst

Dit brengt ons tot een complex assenstelsel

Ook deze vier werelden kunnen we weer positief en negatief invullen. Zorgt de combinatie van samenwerking en weinig privacy voor een te veel aan data waar de leidinggevende kop noch staart aan krijgt? Of net voor die enorme efficiëntiewinst en een kortere werkdag? Zorgt competitie en privacy ervoor dat men wantrouwig is om gegevens te delen en zo de mogelijkheden van de technologie blokkeert? Of net dat men goed nadenkt over welke gegevens men meet en die strategisch inzet?

De uitdaging om voor beide een positief en negatief scenario te bedenken, helpt om voorbij te gaan aan de ideeën die we al hebben. Waarschijnlijk heb je tussen de vier scenario’s een scenario dat je het meest aanspreekt en een dat je absoluut wilt vermijden. Wat kan er positief zijn aan dat laatste? Of hoe kan je voorkeurswereld ook negatieve effecten hebben? Ook in de wereld die we als doemscenario zien, zijn er positieve elementen en mogelijkheden.

De wereld van morgen vormgeven

Eens we deze werelden hebben kunnen we on de vraag stellen wat er moet gebeuren om daar te geraken. We kunnen een tijdlijn vormen met enkele grote gebeurtenissen: introduceert Europa een nieuwere en strengere versie van de GDPR of schaft ze deze net af? Komt Google met een nieuwe versie van Glass, waardoor we geen smartphone meer moeten meedragen?

Vanuit die tijdlijn kunnen we ons de vraag stellen wat wij zelf kunnen doen: Wat moet jouw bedrijf doen om in te spelen op deze scenario’s? Welke mogelijkheden of bedreigingen bieden de verschillende scenario’s? In welk scenario zou jij graag werken? En is dat antwoord hetzelfde voor je collega’s?

Dat betekent natuurlijk niet dat deze werelden ook werkelijkheid zullen worden, of dat we hierin simpelweg een keuze te maken hebben. Deze scenario’s voor ogen te houden en hierover het gesprek aangaan helpt wel om de richting duidelijker te krijgen en te weten wat we kunnen doen om dit te bewerkstelligen.

Dit is natuurlijk maar een voorbeeld van hoe je scenariodenken kan gebruiken om over de toekomst na te denken. Stel je de vraag welke de belangrijke assen zijn voor jouw bedrijf waarmee technologie (of een andere grote trend) het werk zal beïnvloeden. Hoe zien deze werelden er uit? Wat zijn de positieve kanten en negatieve kanten?

Heb je nood aan dit gesprek en zin om de toekomst van je bedrijf (rond technologie of rond een ander onderwerp) te verkennen? Neem dan zeker contact met ons op, we kijken graag hoe we jou kunnen inspireren.